Mensen die verdwijnen

MUTUA AMICITIA THEATERPRODUCTIES

 

'Toen niet, nu niet, nooit' op het toneel.

Bron: Rotterdams Dagblad

Vrijdag 7 Mei 1999

 

Rotterdam - "Als ik zelf in een oorlogssituatie terecht kom, wat zou ik dan kiezen? Zou ik mijn leven in de waagschaal durven leggen voor een ander? Kan ik kiezen voor het goede, voor menselijkheid? Dat is de vraag die elke bezoeker na het zien van ons stuk zichzelf zou moeten stellen,'' vertelt Albert Brouwer vurig.

Brouwer is de regisseur van 'Mensen die verdwijnen', het toneelstuk over Truus Menger dat afgelopen woensdag in Galerie Kralingen in première ging in aanwezigheid van de inmiddels 75-jarige ex-verzetsvrouw en kunstenares. De galerie exposeert deze maand tevens bronzen beeldjes en aquarellen van Menger.

Het stuk, dat wordt gespeeld door amateurvereniging Mutua Amicitia, is gebaseerd op het boek 'Toen niet, nu niet, nooit', dat de voormalig verzetsvrouw in 1982 schreef. Thomas Verbogt maakte de toneelbewerking van het boek.

De voorstelling bestaat uit verschillende anekdotes over de verzetsgroep, waarvan naast Truus Menger ook Hannie Schaft (het meisje met het rode haar) deel uitmaakte tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zo wordt Hannie Schaft getest door het gewapende verzet voordat zij er echt bij hoort en moeten Truus Menger en haar zus Freddie een SS'er verleiden, die later wordt geliquideerd.

De opzet van het toneelstuk is een link naar het heden maken en niet de verhalen over vroeger feilloos te kopiëren. "De Truus van nu vertelt over vroeger. Je krijgt een flashback te zien, waarop de Truus van nu weer commentaar geeft. Ze trekt parallellen naar het heden, daarom is het heel eigentijds," zegt Albert Brouwer.

De Truus Menger van nu wordt gespeeld door Julia Snel, die van toen door Daniëlle Blok. Andere belangrijke figuren in het stuk zijn zus Freddie (Marian Jumelet), Hannie Schaft (Eugenie van Vendeloo) en de verzetsmannen Frans (Henk Everaerts) en Jan (Guido Mulder).

Machteloosheid.

De regisseur vindt het erg belangrijk dat zijn publiek bewust is van wat er in de oorlog gebeurd is, maar ze moeten het wel naar het nu vertalen. De SS'er staat bijvoorbeeld voor het kwaad. Machteloosheid en doorzettingsvermogen worden uitgebeeld in de scène dat Truus het verzet probeert te overtuigen de gearresteerde Hannie niet op te geven.

"Je moet erg oppassen als je over het verleden gaat vertellen. Zo was het toen, daar gaat het niet om. Je moet jezelf kunnen afvragen of je je stem zou durven verheffen tijdens een oorlogssituatie," spuwt Brouwer vol vuur.

Hij is emotioneel erg bij het stuk betrokken, ook al heeft hij de Tweede Wereldoorlog zelf niet meegemaakt. "Ik ben van na de oorlog. Er werd bij mij thuis wel altijd vol ontzag gesproken over bijvoorbeeld Hannie Schaft. Op 4 mei, tijdens de dodenherdenking, moet je respect hebben voor de doden, zo ben ik opgevoed. Als je op straat aan het spelen was, dan moest je om half acht binnen zijn. En na de herdenking mocht je dan héél misschien nog even naar buiten..."

Brouwer kent Truus Menger persoonlijk, evenals Georges Knap, de eigenaar van Galerie Kralingen waar toneelgezelschap Mutua Amicitia altijd reperteert. Vorig jaar hielden zij in mei de voorstelling 'Guernica', over de waanzin van de oorlog. Toevallig zat Bob Zadok Blok, bestuurslid van de Max Drukkerstichting, in het publiek. Hij vroeg hen een bijdrage te leveren aan de viering van de 75ste verjaardag van een van zijn medebestuursleden, Truus Menger.

Voordracht.

Zo ontmoetten zij de ex-verzetsvrouw in levende lijve. Thomas Verbogt schreef op verzoek van Mutua Amicitia een voordracht, die door vijf van de spelers werd opgedragen aan Truus. Dit vroeg om een vervolg. Besloten werd het theaterstuk op te voeren in de maand mei, de tijd om te herdenken.

Menger exposeert in de galerie tevens een aantal kleine bronzen figuurtjes, dat zij voor deze gelegenheid maakte. De figuurtjes hangen in een lijst aan de muur.

Haar werk bestaat voornamelijk uit bronzen beelden, maar ook uit aquarellen. In al haar kunstwerken komt hetzelfde thema terug: 'Strijd voor een betere wereld'. Ze exposeert al sinds 1964 volop in binnen- en buitenland. Beroemde oorlogsmonumenten van Truus Menger zijn het 'Hannie Schaft Monument' in Haarlem en de 'Steen van de Miljoenen Tranen', die vlakbij Galerie Kralingen staat.

Door Eva Crouwell.

 

Het verhaal:

"Mensen die verdwijnen" is gebaseerd op het boek

"Toen niet, nu niet, nooit" van Truus Menger-Oversteegen. Thomas Verbogt heeft dit boek bewerkt tot een toneelstuk.

In dit boek beschrijft Truus haar ervaringen in het actief gewapend verzet tijdens de tweede wereld oorlog.

Truus (15) en haar zusje Freddie (13) besluiten op jonge leeftijd te "vechten" voor vrijheid en rechtvaardigheid.

Hierbij komen zij o.a. in contact met Hannie Schaft (het meisje met het rode haar).

Mensen als Truus Menger, haar zusje Freddie en Hannie Schaft was het niet te doen om bewonderd te worden.

Met heroïek heeft het allemaal niets te maken. Voor hen was moed en integriteit vanzelfsprekend. Telkens opnieuw een keuze maken voor menselijkheid, wars van opportunisme, tegen alle klippen op.

Het stuk beschrijft de keuzes die zij moeten maken en de gevolgen die dat met zich mee brengt.

"Mensen die verdwijnen" gaat over mensen die nooit voorbij gaan.

Zij blijven met hun moed, wilskracht, hun respect voor wat het leven zin geeft voor altijd met ons.

De première was op 5 mei 1999. En hierna is het stuk nog ongeveer 30 keer gespeeld in binnen- en buitenland (o.a. in Rotterdam, Amsterdam, Hotel de Wereld in Wageningen, Haarlem, Hoorn, bezoekerscentrum voormalig kamp Westerbork en Nordhorn) en trok overal volle zalen Naar aanleiding van dit succes wordt er nu onderhandeld over het maken van een televisiedocumentaire. Deze documentaire zal gebruikt worden als voorlichtingsfilm voor middelbare scholieren.

 

Tekst: Thomas Verbogt

Regie: Albert Brouwer

Licht: Nivell Theatertechniek

Spel:

Julia Rubingh

Daniëlle Blok

Marian Roomer-Jumelet

Eugenie van Vendeloo

Hennie Brouwer-Adriaanse

Albert Brouwer

Ad van Bever

Stefanie Heijnraets

Guus Maes

Thea Maes

Guido Mulder

Dim Rossen

Gré van der Schaft

 

 

"Mensen die Verdwijnen"

1999

Regie Albert Brouwer

DVD bestellen: d.rossen@kpnplanet.nl